Twierdza Osowiec


Twierdza Osowiec to rosyjska twierdza znajdująca się na trasie Białystok – Ełk, kilka kilometrów za Mońkami. O jej wyjątkowości stanowi fakt, iż nigdy nie została zdobyta. Opis tego niezwykłego miejsca rozpoczniemy wierszem z tomiku Mirosława Worony „Nietoperz historii”:

W zapomnianych miejscach na cegłach siadam
Znajomym szeptem mówią do mnie schrony
I z psyche twierdzy o przyszłości rozmawiam
Przez utrwalony głos
Cerkiewnych i kościelnych dzwonów
Słyszę jak przy koszarach modlitwa smutku
W różnych językach płynie
Na centralnym placu orkiestra gra melodię
W rytm dostojny i miarowy
Maszerują synowie Marsa
Z Osowca – Twierdzy biegną wspomnienia
Wystukane podeszwami wojskowych butów.

Twierdza Osowiec została zbudowana w drugiej połowie XIX wieku jako typowa twierdza zaporowa. Składała się ona z 4 fortów:

  1. fort 1 (Centralny),
  2. fort 2 (Zarzeczny),
  3. fort 3 (Szwedzki),
  4. fort 4 (Nowy).

Nazwy te mają także swoje znaczenie i tak np. Fort Zarzeczny został tak ochrzczony z racji jego położenia za rzeką, a Fort Szwedzki został postawiony na miejscu, gdzie to Szwedom udało się bokiem pod osłoną nocy ominąć niezauważalnie Twierdzę Osowiec. Obecnie spośród czterech fortów tylko dwa są w stanie używalności – Fort Centralny i Fort Szwedzki. Pozostałe forty zostały zniszczone podczas działań wojennych i wejście na ich teren jest bardzo niebezpieczne.

Dlaczego twierdzę zlokalizowano właśnie w Osowcu? Otóż po wybudowaniu w 1873 roku linii kolejowej mającej na celu połączenie Królewca z Odessą wzrosło znaczenie strategiczne Osowca. Rosja musiała zabezpieczyć północną część Królestwa Polskiego, narażoną na uderzenie od strony Prus Wschodnich. Odcinek pomiędzy Niemnem i Narwią w dużej mierze chroniony był przez naturalną zaporę terenu, jaką są Bagna Biebrzańskie i jedynie w okolicach Osowca przeszkoda ta była łatwą do pokonania. To zdecydowało o budowie twierdzy którą wzniesiono z iście rosyjskim rozmachem.

Twierdza okazała się warta włożonych w nią pieniędzy, ponieważ nigdy nie została zdobyta. W przededniu wybuchu wojny załoga Twierdzy Osowiec liczyła 8200 oficerów i żołnierzy. Sama historia twierdzy jest bardzo obszerna i nie chcąc opowiadać wszystkiego za przewodnika przedstawiamy Państwu poniżej tabelkę z krótką historią.

WNĘTRZE TWIERDZY -zwiedzanie

Zaczynamy więc zwiedzanie. Twierdza znajduje się na terenie jednostki wojskowej i wstęp do niej bez przewodnika jest niemożliwy. Osowieckie Towarzystwo Fortyfikacyjne udostępnia jednak ścieżkę turystyczną wokół twierdzy. Można na niej zobaczyć jedynie z większej odległości muzeum historyczne i kilka armat. Niestety nic więcej poza fosą i wysokimi nasypami nie zobaczymy. Na teren jednostki a zarazem twierdzy możemy wejść jedynie z przewodnikiem. W czasie sezonu letniego, od maja do końca wakacji przewodnik będzie na nas czekać przed wejściem, gdy przyjdziemy poza sezonem musimy przewodnika zamówić telefonicznie 20 min wcześniej (tel. 600-941-954).
Zwiedzanie zaczynamy od muzeum twierdzy. To właśnie tutaj znajdziemy:

  • bronie używane w walce,
  • mundury żołnierzy,
  • wiele przedmiotów charakterystycznych dla wojen w tym okresie.

Tutaj również poznamy historię budowy twierdzy. Po wyjściu z muzeum przewodnik zabierze nas na długi spacer po korytarzach twierdzy. Poza zwiedzeniem naziemnej części będziemy mieli możliwość zwiedzenia jej rozległych podziemi. To właśnie w ciemnych korytarzach poczujemy to, co czuli żołnierze w latach wojny. Poza zimnem i wilgocią zmagali się oni z ciemnościami oraz wiecznym strachem. Dane nam będzie to poczuć, gdy przewodnik zgasi latarki i zaprosi nas do przejścia korytarza po ciemku. Wówczas zaczniemy czuć respekt i odnosić się do tych murów w inny sposób.

Ważną rolę w twierdzy odgrywały kaponiery i półkaponiery, w których to ulokowane było 67 armat obronnych, kaliber 57 i 76mm. Za czasów świetności Twierdzy Osowiec na jej terenie znajdowały się baraki magazynowe, zespół ceglanych i drewnianych domów, a nawet cerkiew. Zobaczymy także, że żołnierze przygotowali sobie także miejsca do odpoczynku i sportu, np boisko do siatkówki.

Zwiedzanie twierdzy przebiega bardzo szybko. Przewodnik opowiada z wielką pasją i nie ma tutaj zakazu robienia zdjęć. Uważam, że powinniśmy odwiedzić to miejsce by zrozumieć naszą historię. Zapraszam również do zapoznania się ze zdjęciami Twierdzy Osowiec, a tymczasem poniżej prezentujemy wspomnianą już wcześniej krótką historię twierdzy.

Przy okazji odwiedzenia Osowca zachęcamy również do zwiedzenia Biebrzańskiego Parku Narodowego, bo takich widoków nie znajdziemy w żadnym innym miejscu w Polsce.

 

Zwiedzanie atrakcji turystycznej


WSZELKICH INFORMACJI NA TEMAT ZWIEDZANIA TWIERDZY OSOWIEC (cen, godzin, tras i terminów) warto szukać u przewodnika Pana Mirosława Worony pod nr tel. 600941954.

Godziny otwarcia twierdzy Osowiec: od 10:00 do 15:00.

 

Dojazd do atrakcji


 

Galeria zdjęć